میراث آریا، پرونده ثبت جهانی آیینهای پهلوانی و زورخانهای به کوشش فدراسیون ورزش پهلوانی و زورخانهای ایران با همکاری سازمان وقت میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری آماده شد. آیینهای پهلوانی و زورخانهای در تاریخ ۲۵ آبان ۱۳۸۹ برابر با ۱۶ نوامبر ۲۰۱۰ در فهرست میراث معنوی یونسکو از سوی ایران به ثبت جهانی رسید.
دانشنامه بروکهاوس آلمانی، با استناد به تحقیقات دانشگاه ورزش آلمان، ورزش زورخانهای را در کتاب اصلی و جلد ویژه ورزش، قدیمیترین ورزش بدنسازی جهان معرفی میکند.
پیشینه ورزش و انجام حرکات پهلوانی جزو فعالیتهای اصلی روزمره ایرانیان در دوران باستان بوده است. جامعه آن زمان ارزش خاصی برای ورزشکارانی قائل میشد که برای قدرت بدنی و شجاعت روحی که در اختیار داشتند، شکرگزار بودهاند.
بر پایه تاریخ، زورخانه در حدود ۷۰۰ سال پیش (قرن ۷ خورشیدی) بهوسیله محمود معروف به پوریای ولی که ظاهراً از مردم آذربایجان بوده و گویا در سال ۷۷۲ ه.ق امروزی باز سازماندهیشده است. بااینحال بر پایه رفتار و منش تاریخی و اسطورههای ایران زورخانه میتواند دستکم در ایران تاریخی بسیار کهنتر داشته باشد.
جایگاه زورخانه پس از اسلام در زنده کردن فرهنگ و آیین افتادگی و برادری که از عهد باستان در ایران رواج داشته است، اهمیت ویژه دارد.
در دانشنامه بروکهاوس چنین آمده است: در مقطع زمانی خاصی در بیش از ۱۲۰۰ سال پیش که صلح نسبی بر ایران حکمفرما بود، جنگجویان ایرانی افزار نبرد ازجمله گرز، کمان و سپر را جهت آمادهسازی بدن برای آینده، تبدیل به افزار ورزشی نموده به ورزش با آنان پرداختند.
آداب ورزش زورخانهای
ورزش زورخانهای آداب و سنتی خاص دارد. آداب و سننی که با پیروی از پهلوانان و دلاوران افسانهای دوره باستانی و تاسی از پیشوای نخستین شیعیان و جوانمردان، خلقوخوی مردانگی و مروت و جوانمردی را در ورزشکاران برمیانگیزد یا نیرو میبخشد. این ویژگیهای نیکو در قالب شعرها و داستانهایی بهصورت آهنگین و به همراهی «ضرب زورخانه» که مهمترین ساز این نوع موسیقی است، برای برانگیختن ورزشکاران در هنگام ورزش از سوی «مرشد» خوانده میشود. ورزشکاران هماهنگ با موسیقی و نوای مرشد، جست و خیر میکنند و حرکات زیبای گروهی یا فردی به نمایش میگذارند.
ورزش باستانی در بین ورزشکاران به احترام و ادب معروف و با اصول زیادی همراه است. بهطور مثال تمامی حرکات با اجازه از سادات و پیشکسوتان زورخانه که به رخصت گرفتن معروف است، انجام میشود. شعار ورزش باستانی پرورش روح و جسم است، بهطوریکه شیعیان معتقدند که زورخانه مسجد دوم شیعیان است، ولی در نسل جدید ورزشکاران این آداب و رسوم کمکم از بین رفته است و کمتر مذهب در این ورزش دیده میشود. یکی دیگر از اصلیترین آداب زورخانه این است که ورزشکاران باید مواردی را از قبیل (فروتنی و از خود گذشتگی، مروت، مردانگی، سفرهداری، پاکیزگی، کمک به فقرا و تنگدستان و دیگر صفات شامل پهلوانی) را رعایت کند.
جایگاه رزم در ورزش
کسانی بر این گمان هستند که مردان زورخانه در دوران باستان، آیین رزم هم میآموختند و میگویند ابزار و ورزش باستانی شباهت شگرفی به جنگافزار روزگاران قدیم داشته است. با گرز و میل چوبی زورخانه، سپر و تخته بسیار سنگین مشهور به سنگ و کمان و کباده زورخانه که با آن عضله میپرورانند. در هر حال فنون رزم و ورزش، دیرزمانی است که هر یک به راه خود رفتهاند، حتی چرخ زدن هم آیین رزم خودش را دارد بهطوریکه جوانی که بر بزرگتر خود کنده میکشد و از او خواستار است که نخست من میچرخم، فلسفه آیین رزمیاش این است که میخواهد بگوید «بگذار نخست من شهید شوم؛ من خواستار جنگ در میدان هستم.»
انواع مختلف پرتابها را در میل بازی ‹‹چشمه›› گویند. در میل بازی افتادن میل از دست میل باز را افت گویند.
امیر کرمزاده مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان اصفهان
انتهای پیام/
نظر شما